नयाँ दिल्ली । नेपालको परराष्ट्र नीति र आर्थिक कूटनीतिलाई केन्द्रमा राख्दै परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले भारतसँग व्यापार, ऊर्जा, पूर्वाधार र डिजिटल अर्थतन्त्रमा आधारित सहकार्य विस्तार गर्ने लक्ष्यसहित उच्चस्तरीय संवाद अघि बढाएका छन्।
तीन दिने भारत भ्रमणका क्रममा नयाँ दिल्ली पुगेका मन्त्री खनालले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई राजनीतिक तिक्तताभन्दा माथि उठाएर प्रत्यक्ष आर्थिक लाभ, लगानी विस्तार र विकास–केन्द्रित साझेदारीमा केन्द्रित गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन्।
एनडीटीभीसँगको अन्तर्वार्तामा उनले नेपालको आर्थिक वृद्धिदर पछिल्लो दशकमा अपेक्षित स्तरमा नपुगेको स्वीकार गर्दै भारतले हासिल गरेको तीव्र आर्थिक प्रगतिबाट नेपालले पर्याप्त लाभ लिन नसकेको बताए। उनले नेपालमा स्थिर नीति र दीर्घकालीन आर्थिक योजना अभावले विकासमा सुस्तता आएको टिप्पणी पनि गरे।
मन्त्री खनालका अनुसार ऊर्जा क्षेत्र दुई देशबीचको सबैभन्दा महत्वपूर्ण आर्थिक सहकार्यको आधार बन्न सक्छ। जलविद्युतको विशाल सम्भावना रहेको नेपालले भारत र बङ्गलादेशसम्म हरित ऊर्जा निर्यात गर्ने त्रिपक्षीय ढाँचालाई विस्तार गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ।
त्यस्तै, कनेक्टिभिटीलाई आर्थिक वृद्धिको प्रमुख आधारका रूपमा प्रस्तुत गर्दै उनले सडक, रेल र हवाई मार्गमार्फत नेपाल–भारत व्यापारिक पहुँच विस्तार गर्ने योजनामा जोड दिए। जनकपुर–अयोध्या रेलमार्ग, भैरहवा र पोखरा विमानस्थलको उपयोग तथा सीमा नाकाहरूको पूर्वाधार सुधारलाई उनले प्राथमिकताका क्षेत्रका रूपमा उल्लेख गरे।
डिजिटल अर्थतन्त्रतर्फ पनि सहकार्य विस्तार गर्ने संकेत दिँदै मन्त्री खनालले सीमापार भुक्तानी प्रणाली (यूपीआई) मार्फत सहज कारोबारको वातावरण बनाउन सहमति भएको जानकारी दिए। साथै, एआई र भाषा प्रविधिमा नेपाल–भारत विश्वविद्यालय तथा अनुसन्धान संस्थाबीच सहकार्य सम्भावनालाई पनि उनले उजागर गरे।
शिक्षा तथा प्रविधि सहकार्य अन्तर्गत नेपालमा आईआईटी वा एम्सजस्ता प्रतिष्ठित शैक्षिक तथा स्वास्थ्य संस्थाका शाखा स्थापना गर्ने प्रस्तावसमेत उनले अघि सारेका छन्, जसलाई दीर्घकालीन मानव संसाधन विकाससँग जोडिएको महत्वपूर्ण कदमका रूपमा हेरिएको छ।
मन्त्री खनालले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई भावनात्मकभन्दा बढी तथ्य, लगानी र नतिजामुखी आर्थिक साझेदारीमा आधारित बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। उनले आगामी दिनमा उच्चस्तरीय भ्रमण र संस्थागत सहकार्यले दुई देशबीचको आर्थिक सम्बन्धलाई नयाँ चरणमा पुर्याउने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।
