नेपालमा बढ्दो डिजिटल कारोबारसँगै साइबर ठगीका स्वरूप पनि बदलिँदै छन्। नेपाल प्रहरी साइबर ब्यूरो र नेपाल राष्ट्र बैंकका पछिल्ला सुरक्षा सुझाव तथा रिपोर्टलाई आधार मान्दा, सर्वसाधारणले विशेष रूपमा यी ३ प्रकारका साइबर ठगी बुझ्न जरुरी छ।
१. OTP / KYC / बैंक–वालेट ठगी 🔐
कसरी हुन्छ?
ठगले बैंक, वालेट, eSewa/Khalti वा अन्य संस्थाको कर्मचारी बनेर फोन गर्छ—
“तपाईंको KYC update गर्नुपर्छ”,
“खाता बन्द हुँदैछ”,
“OTP भन्नुहोस्।”
OTP, password वा अन्य गोप्य विवरण पाएपछि खातामा अनधिकृत पहुँच वा रकम स्थानान्तरण गर्न सक्छ।
बच्ने उपाय:
OTP कसैलाई पनि नभन्ने।
Password, PIN, CVV पनि नदिने।
बैंक/वालेटको आधिकारिक नम्बरमा आफैं फोन गरेर मात्र पुष्टि गर्ने।
2FA/MFA प्रयोग गर्ने।
शंकास्पद लिंकमा क्लिक नगर्ने।
उदाहरण:
“म बैंकबाट बोलेको, तपाईंको KYC expire भयो, OTP भन्नुहोस्।”
➡️ फोन काट्नुहोस्। OTP नदिनुहोस्।
२. सामाजिक सञ्जाल / अनलाइन Shopping ठगी 📱
Facebook, TikTok, Instagram आदिमा अत्यन्तै सस्तो मूल्यमा मोबाइल, घडी, कपडा, इलेक्ट्रोनिक्स आदि बेच्ने विज्ञापन आउन सक्छ। अग्रिम पैसा पठाएपछि सामान नआउने वा व्यक्तिगत कागजातसमेत माग्ने हुन सक्छ। साइबर ब्यूरोले online shopping scam र social-media-based fraud लाई प्रमुख ठगीका रूपमा उल्लेख गरेको छ।
बच्ने उपाय:
# अत्यधिक सस्तो प्रस्तावलाई तुरुन्त विश्वास नगर्ने।
# Page/account को वास्तविकता र पुराना reviews जाँच्ने।
# सम्भव भए Cash on Delivery वा सुरक्षित payment माध्यम प्रयोग गर्ने।
# नागरिकता, passport, बैंक विवरण अनावश्यक रूपमा नपठाउने।
अपरिचित QR/link मार्फत payment नगर्ने।
उदाहरण:
“Rs. 1 लाखको मोबाइल आज मात्र Rs. 35,000—अहिले advance पठाउनुहोस्।” फर्निचर, कपडा र अन्य सामानहरु बजार मुल्य भन्दा अत्याधिक सस्तो , Delivery all over Nepal।
➡️ पहिले verify, त्यसपछि मात्र payment।
३. Fake Link / Phishing / Lottery–Gift–Job Scam 🎁💼
“तपाईंले lottery जित्नुभयो”, “विदेशबाट gift आएको छ”, “घरमै बसेर Rs. 50,000 कमाउनुहोस्”, “सरकारी/बैंकको special offer” जस्ता message पठाएर link खोल्न वा रकम जम्मा गर्न लगाइन्छ वा mobile banking लाई hack गरिन्छ।
बच्ने उपाय:
# अपरिचित link click नगर्ने।
# “पहिले पैसा पठाउनुहोस्, त्यसपछि gift/job/commission” भनेमा सावधान।
# App वा software install गर्न लगाइएमा विशेष सतर्क हुने।
# Official website/app बाट मात्र सेवा verify गर्ने।
# “Too good to be true” प्रस्तावलाई शंकाको दृष्टिले हेर्ने।
उदाहरण:
“तपाईंले iPhone gift जित्नुभयो। Customs charge Rs. 15,000 पठाउनुहोस्।”
➡️ Gift जितेको नाममा पैसा मागेमा विश्वास नगर्नुहोस्।
🚨 ठगी भइसकेको शंका लागेमा तुरुन्त के गर्ने?
ढिला नगर्नुहोस्ः
# आफ्नो बैंक/वालेटलाई तुरुन्त सम्पर्क गरी transaction/service रोक्न अनुरोध गर्ने।
# Password/PIN परिवर्तन गर्ने।
# Screenshot, phone number, account/QR, transaction ID, message र link जस्ता प्रमाण सुरक्षित राख्ने।
# नेपाल प्रहरी साइबर ब्यूरोमा उजुरी गर्ने। साइबर ब्यूरोले online financial fraud का लागि छुट्टै complaint प्रक्रिया दिएको छ।
#साइबर ब्यूरोको 24×7 सम्पर्क: +977-9851286770 वा 01-5319044; online-fraud follow-up का लागि extension 108 उपलब्ध छ।
🔴 सम्झनुपर्ने एउटा नियम:
“OTP कसैलाई नदिऔँ, अपरिचित Link नखोलौँ, अपरिचितलाई Advance पैसा नपठाऔँ।”
साइबर सुरक्षामा सबैभन्दा बलियो सुरक्षा प्रविधि मात्र होइन—सचेतना, संयम र Verification हो।
(नबिल बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) मनोज ज्ञवालीले सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गर्नुभएको विचार ।)
