काठमाडौं। आगामी जुन महिनादेखि भारतले नेपालको लिपुलेक भञ्ज्याङ हुँदै चीनसँगको सीमा व्यापार पुनः सञ्चालन गर्ने तयारी अघि बढाएको छ। सन् २०२० मा कोभिड-१९ महामारीका कारण बन्द गरिएको यो ऐतिहासिक व्यापारिक मार्ग करिब ६ वर्षपछि पुनः सञ्चालनमा ल्याउने तयारी गरिएको हो।
भारतीय सञ्चार माध्यम टाइम्स अफ इन्डियाका अनुसार प्रारम्भिक रूपमा जुनदेखि सेप्टेम्बरसम्म व्यापार सञ्चालन गर्ने योजना रहेको छ, जसलाई मौसमको अनुकूलता हेरी थप विस्तार गर्न सकिने बताइएको छ। उच्च हिमाली क्षेत्रमा सडक सञ्जालमा सुधार भएसँगै यस वर्ष व्यापारीहरूको सहभागिता उल्लेख्य रूपमा बढ्ने अनुमान भारतीय अधिकारीहरूले गरेका छन्।
नेपालले लिपुलेक, कालापानी र लिम्पियाधुरालाई आफ्नो अभिन्न भूभागका रूपमा दाबी गर्दै आएको छ। सन् २०२० मा भारतले धार्चुलादेखि लिपुलेकसम्म जोड्ने सडक उद्घाटन गरेपछि द्विपक्षीय सम्बन्धमा तनाव बढेको थियो। त्यसपछि नेपालले संशोधित राजनीतिक नक्सा सार्वजनिक गर्दै उक्त क्षेत्र आफ्नो भएको औपचारिक दाबी पुनः दोहोर्याएको थियो। यद्यपि, भारत र चीनले उक्त मार्गलाई द्विपक्षीय व्यापारिक नाकाका रूपमा प्रयोग गर्दै आएका छन्, जसप्रति नेपालले निरन्तर आपत्ति जनाउँदै आएको छ।
इतिहासतः हिमाली नाकाबाट हुने सीमा व्यापारको अभ्यास लामो समयदेखि चल्दै आएको भए पनि सन् १९६२ को भारत–चीन युद्धपछि यो मार्ग बन्द गरिएको थियो। पछि सन् १९९२ मा पुनः सञ्चालनमा आएको यो नाका महामारीसम्म सक्रिय रह्यो। पछिल्लो समय कैलाश मानसरोवर यात्रासमेत यही मार्ग हुँदै पुनः सुरु भएपछि स्थानीय व्यापारीहरूले व्यापार पुनः सञ्चालन गर्न दबाब बढाउँदै आएका थिए।
समुद्र सतहबाट करिब १७,५०० फिट उचाइमा रहेको लिपुलेक भञ्ज्याङ भारतलाई तिब्बतको ताक्लाकोटसँग जोड्ने महत्वपूर्ण रणनीतिक मार्ग हो। यस मार्गले शताब्दीयौँदेखि व्यापार र तीर्थयात्रामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ। हालै निर्माण गरिएको मोटरयोग्य सडकले परम्परागत खच्चर र भेडामार्फत हुने ढुवानी प्रणालीलाई प्रतिस्थापन गर्दै यातायात समय र लागत दुवै घटाएको छ।
