सन्तोषी रावल, काठमाडौं । साउन महिना नेपाली समाजमा हरियाली, व्रत–पूजा र हरियो तरकारीसँग जोडिने महिना मानिन्छ । तर यही महिनामा भने काठमाडौंको लगनखेल तरकारी बजारका व्यापारीहरू व्यापारमा मन्दी आउँदा चिन्तित छन् ।
तरकारीको मूल्य बढेको, उपभोक्ताको खरिद क्षमता घटेको र धेरैले आफ्नै कौसी तथा करेसाबारीमा उत्पादन भएको तरकारी प्रयोग गर्न थालेपछि बजारमा ग्राहकको चहलपहल भएपनि किनमेल भने न्यून भएको व्यापारीहरू बताउँछन् ।
लगनखेलमा बिहानैदेखि विभिन्न जिल्लाबाट ल्याइएका ताजा तरकारी सजाइए पनि धेरैजसो साँझसम्म बिक्री नहुँदा व्यापारीहरू घाटा बेहोर्न बाध्य छन्।
ताजा तरकारी अर्को दिनसम्म राख्न नमिल्ने भएकाले अन्तिम समयमा सस्तो मूल्यमा बेच्नुपर्ने वा बिग्रिने जोखिम उठाउनुपर्ने अवस्था रहेको उनीहरूको गुनासो छ ।
रामेछापकी अन्जु मगर लामो समयदेखि लगनखेलमा तरकारी व्यापार गर्दै आएकी छन्। उनका अनुसार साउन महिनाभर व्यापार अत्यन्तै सुस्त हुने गरेको छ ।
उनले भनिन्, ‘अहिले साउन महिनाभर व्यापार नै छैन । साँझसम्म सामान उठाउनै गाह्रो हुन्छ । आज सात सय रुपैयाँमा आएको सामान भोलि आठ सय पनि हुन सक्छ, कहिले घट्ने कहिले बढ्ने ठेगान हुँदैन । त्यही भएर घाटा धेरै छ ।’
उनका अनुसार बिहान चार बजेदेखि उठेर तरकारी ल्याउने, सफा गर्ने र आठ बजेसम्म बिक्री गर्ने दिनचर्या भएपनि सबै सामान बिक्री हुँदैन । नगरपालिकाले सडक खाली गराउन आएपछि बाँकी तरकारी उठाएर लैजानुपर्ने बाध्यता छ ।
‘सामान राखेर हुँदैन, बेच्नैपर्छ । आज बाँकी रह्यो भने भोलि बिग्रिन्छ । अहिले धेरैको आफ्नै कौसी र करेसाबारीमा तरकारी फल्ने भएकाले बजारबाट कम किन्छन्,’ उनले भनिन ्।
अन्जुले गोलभेँडा, भेन्डी, परवल, घिरौँला, अदुवा, लसुनलगायतका तरकारी बिक्री गर्दै आएकी छन्। उनका अनुसार लगनखेलमा गोटीखेल, गोदावरी, हर्षे, कालीमाटीलगायत विभिन्न क्षेत्रबाट तरकारी आउने गरेको छ ।
यस्तै, भारत घर भएका अर्का व्यापारी दशैकुमार पनि अहिलेको व्यापारबाट सन्तुष्ट छैनन् । उनका अनुसार बजारमा व्यापारीको संख्या बढे पनि ग्राहक घटेका छन् ।
उनले भने, ‘पहिलाजस्तो व्यापार हुँदैन । बिहान र बेलुकाको समयमा मात्रै केही बिक्री हुन्छ । बाँकी सामान कटाउन सस्तोमै बेच्नुपर्छ ।’
दशैकुमारका अनुसार तरकारीको थोक मूल्य दिनहुँ परिवर्तन भइरहन्छ । ‘बजारमा आज १२० रुपैयाँ पर्ने तरकारी भोलि १३० पुग्न सक्छ । कहिले १०–१५ रुपैयाँ घट्छ, कहिले बढ्छ । तर ग्राहकले भने हिजोको मूल्य खोज्छन् । हामीले प्रतिकिलो १०–१५ रुपैयाँ नाफा राखेर बेच्नुपर्ने हुन्छ,’ उनले भने ।
उनका अनुसार प्रत्येक दिन तरकारी ल्याउन मात्रै गाडीभाडामा करिब ३०० रुपैयाँ खर्च हुन्छ । बिहान तीन बजे उठेर तरकारी ल्याउने, दिनभरि गाडा गुडाएर बिक्री गर्ने र राति नौ बजेसम्म सडकमा बस्दा पनि कहिलेकाहीँ लगानीसमेत उठ्न मुस्किल हुने गरेको छ ।
‘दशवटा सामान ल्यायो भने सात आठ हजार रुपैयाँ लगानी लाग्छ । सबै सामान एकै दिन बिक्री हुँदैन । दुई दिनसम्म राख्नुपर्छ । बिग्रिए पनि फाल्न सकिँदैन, सस्तोमै बेच्नुपर्छ। दिनभरि दुःख गरेर ल्याएको सामान फाल्न मन लाग्दैन,’ उनले सुनाए ।
कुमारका अनुसार अहिले पसलमा गोलभेँडालगायत तरकारी प्रतिकिलो १३०–१४० रुपैयाँसम्म बिक्री भइरहेको छ भने ठेलागाडामा १००–११० रुपैयाँमै बिक्री गर्नुपरेको छ ।
व्यापारीहरूका अनुसार मूल्यवृद्धि, बढ्दो प्रतिस्पर्धा, आफ्नै घरमा उत्पादन हुने मौसमी तरकारी र उपभोक्ताको घट्दो खरिदका कारण साउन महिना उनीहरूका लागि सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण समय बनेको छ ।
हरियालीको प्रतीक मानिने यही महिनामा हरियो तरकारी प्रशस्त देखिए पनि बजार भने सुनसान छ, जसको प्रत्यक्ष असर साना तरकारी व्यवसायीको दैनिक जीविकोपार्जनमा परेको छ ।
