काठमाडौं - नेपालले सोमबारदेखि बंगलादेशतर्फ ४० मेगावाट विद्युत् निर्यात पुनः सुरु गरेको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले त्रिशुली र चिलिमे जलविद्युत् आयोजनाबाट उत्पादन भएको विद्युत् भारतको प्रसारण संरचना प्रयोग गर्दै बंगलादेश पठाउन थालेको हो।
गत वर्ष सम्पन्न त्रिपक्षीय समझदारीअनुसार नेपालले हरेक वर्ष जुन १५ देखि नोभेम्बर १५ सम्म पाँच महिनाका लागि बंगलादेशलाई ४० मेगावाट विद्युत् बिक्री गर्न पाउने व्यवस्था छ। प्राप्त स्वीकृतिअनुसार नेपालले सन् २०२९ अक्टोबर २ सम्म उक्त परिमाणको विद्युत् निर्यात गर्न सक्नेछ।
प्राधिकरणका अनुसार त्रिशुली जलविद्युत् आयोजनाबाट १८.६० मेगावाट र चिलिमे जलविद्युत् आयोजनाबाट २१.४० मेगावाट गरी कुल ४० मेगावाट विद्युत् बंगलादेश निर्यात भइरहेको छ।
बंगलादेशले यस वर्ष थप २० मेगावाट विद्युत् आयात गर्ने इच्छा व्यक्त गरे पनि भारतबाट आवश्यक ट्रान्जिट तथा व्यापारसम्बन्धी स्वीकृति नआएकाले अतिरिक्त निर्यात हुन सकेको छैन। नेपाल–बंगलादेश ऊर्जा सचिवस्तरीय संयुक्त निर्देशक समिति (जेएससी) को सातौँ बैठकले थप २० मेगावाट आयातको विषयमा सहमति जनाएको भए पनि प्रक्रिया अझै पूरा भएको छैन।
गत वर्ष पाँच महिनाको अवधिमा नेपालले करिब १४७ गिगावाट–आवर विद्युत् बंगलादेश निर्यात गरेको थियो। प्रतियुनिट ६.४० अमेरिकी सेन्टका दरले बिक्री भएको उक्त विद्युत्बाट नेपालले ९.४३६ मिलियन अमेरिकी डलर आम्दानी गरेको थियो। विनिमयदरमा भएको वृद्धिका कारण यस वर्ष समान परिमाणको निर्यातबाट करिब १ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँ आम्दानी हुने अनुमान गरिएको छ।
विद्युत् निर्यात नेपालको विदेशी मुद्रा आर्जनको महत्वपूर्ण आधार बन्दै गएको छ। हाल नेपालले भारतमा १,१२५ मेगावाट विद्युत् बिक्रीको अनुमति पाएको छ भने बंगलादेशसहित कुल १,१६५ मेगावाट विद्युत् निर्यातको स्वीकृति प्राप्त गरिसकेको छ।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको साउनदेखि चैतसम्म भारत र बंगलादेशमा विद्युत् बिक्रीबाट २० अर्ब ४१ करोड ५६ लाख रुपैयाँ आम्दानी भएको छ। सोही अवधिमा भारतबाट विद्युत् आयातमा ७ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँ खर्च भएको छ।
साउनदेखि मंसिरसम्मको पाँच महिनामा मात्रै नेपालले २,७१४ गिगावाट–आवर विद्युत् निर्यात गरेको थियो, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ३८ प्रतिशतले बढी हो।
हाल नेपालको जडित विद्युत् उत्पादन क्षमता करिब ४,३०० मेगावाट पुगेको छ। सरकारले आगामी आर्थिक वर्षमा थप १,०४० मेगावाट उत्पादन क्षमता थप्ने लक्ष्य राखेको छ। लक्ष्य पूरा भए कुल जडित क्षमता ५,५०० मेगावाटभन्दा माथि पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
उत्पादन क्षमता बढ्दै जाँदा भारत र बंगलादेशजस्ता छिमेकी मुलुकमा विद्युत् निर्यात विस्तार हुनु नेपालका लागि ऊर्जा व्यापारको महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा हेरिएको छ। बंगलादेशले माग गरेको थप २० मेगावाटका लागि आवश्यक स्वीकृति प्राप्त भएमा आगामी वर्षहरूमा नेपालबाट बंगलादेशतर्फको विद्युत् निर्यात ६० मेगावाटसम्म पुग्न सक्ने सम्भावना रहेको छ।
