काठमाडौं । इजरायलका राष्ट्रपति आइज्याक हर्जोग र प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहु सहभागी एक शिखर सम्मेलनमा, ३५ वर्षीय प्रवेश रिजालले त्यो काम गरे जुन थोरै नेपाली कार्यकारीहरूले गर्ने अवसर पाएका छन्।
प्रविधिविद्, रक्षा नवप्रवर्तक र विश्वका नीति निर्माताहरूले भरिएको कोठामा, विश्वका अग्रणी प्रविधि नीति सम्मेलनको मुख्य मञ्चबाट उनले नेपालको नाम लिए ।
अमेरिकी वित्त क्षेत्रमा नेपाली मूलका सर्वाधिक वरिष्ठ व्यक्तिहरूमध्ये एक प्रवेश रिजाल क्रस रिभर ब्याङ्कका कार्यकारी उपाध्यक्ष तथा मुख्य एआई अधिकारी हुन् ।
तीस वर्ष नपुग्दै १०० अर्ब डलरभन्दा बढी सम्पत्ति व्यवस्थापन गर्ने वाल स्ट्रिटका हेज फन्डहरूमा आफ्नो दक्षता प्रमाणित गरेका यी भविष्यवादीले सिटिग्रुपको वैश्विक व्यवसायबाट अमेरिकाका सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्रविधि–संचालित ब्याङ्कहरूमध्ये एकको सी–स्वीटसम्मको यात्रा तय गरे ।
आज उनको टोलीले क्रस रिभरलाई एउटा विशेष लक्ष्यतर्फ अग्रसर गराइरहेको छ : बुद्धिमत्ता युगको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण वित्तीय पूर्वाधार बन्ने ।
जेएनएस अन्तर्राष्ट्रिय नीति शिखर सम्मेलन २०२६ को प्रमुख प्यानलमा बोल्दै रिजालले भने,‘पछिल्लो २४ महिनाको एआई प्रगति प्रारम्भिक इन्टरनेट र स्मार्टफोनबीचको समग्र अन्तरालसँग लगभग बराबर छ र यो यति द्रुत गतिमा भइरहेको छ कि मानव चेतनालाई नै बुझ्न गाह्रो परिरहेको छ ।’
यस युगको निर्णायक तनाव एआई कि मानव भन्ने होइन बरु जवाफदेहिता हो । एआई मेसिनको गतिमा चल्छ; शासन मानवीय गतिमा चल्छ । यो खाडललाई पुर्नु यस पुस्ताको चुनौती हो । उनले आतिथ्य राष्ट्रको प्रशंसा गरे । जसले पृथ्वीमा सबैभन्दा बढी प्रति व्यक्ति एआई कम्पनीहरू उत्पादन गरेको छ ।
देशका दुई सर्वोच्च पदाधिकारी, वर्तमान मन्त्रिमण्डलका सदस्यहरू, नेसेटका स्पिकर र विदेशी महानुभावहरू सहभागी रहेको कोठामा तालीको गडगडाहट आएको थियो ।
इजरायल झन्डै ९० लाख जनसंख्या भएको देश हो जसले प्रविधि, अनुशासन र महत्त्वाकांक्षाद्वारा विश्व शक्ति बन्ने रोजाइमा पार्यो । एआईको युगले खेल मैदान समतल पारिदिएको छः बुद्धिमत्ता र बौद्धिक कार्यको लागत घट्दै गइरहेको छ, र पहिलोपटक साना राष्ट्रहरूले आफ्नो आकारभन्दा धेरै ठूलो प्रभाव देखाउन सक्छन् ।
सम्भावनाहरुको मुलुक : नेपाल
नेपाल ठ्याक्कै त्यस्तै कच्चा पदार्थहरू लिएर बसेको छ जसलाई यो युगले पुरस्कृत गर्छ । युवा जनसंख्या, विशाल विश्वव्यापी प्रवासी समुदाय र सबैभन्दा बढी, ऊर्जा –त्यो विशाल जलविद्युत क्षमता जसले एक दिन घरहरू मात्र होइन, एआई अर्थव्यवस्था सञ्चालन गर्ने डेटा केन्द्र र कम्प्युट पूर्वाधारलाई पनि ऊर्जा दिन सक्छ,’ रिजालले भने । जस्तै नेपाल, जहाँ म जन्मिएको हुँ,’ रिजालले भने।
बिराटनगरमा हुर्केका रिजाललाई गत वर्ष अमेरिकाका सर्वाधिक प्रभावशाली एआई नेताहरूको एआइ १०० सूचीमा समावेश गरिएको थियो । उनले रियाधदेखि सान फ्रान्सिस्कोसम्म र अमेरिकी फेडरल रिजर्भका गोलमेचहरूमा आफ्नो नेपाली पहिचान बोकेर गएका छन् । र हरपटक यो सन्देश दिने प्रयास गरेका छन् कि विश्वले नेपालीहरूलाई निर्माता र उपलब्धि हासिल गर्नेहरूका रूपमा देखोस्, दर्शकका रूपमा होइन।
यही हप्ता काठमाडौं आउन लागेका रिजालले नेपालका नीति निर्माता र अधिकारीहरुसंग नेपालले विश्व मञ्चमा आफ्नो स्थान कसरी लिन सक्छ र काठमाडौंदेखि वाल स्ट्रिटसम्म कसरी एउटा पुल बनाउन सकिन्छ भनेर छलफल गर्नेछन्। । क्रस रिभरका अनुभवी लगानी बैंकर हेनरी पिनेल पनि काठमाडौंमा उनीसँग हुनेछन् ।
दशकौंदेखि नेपाललाई विदेशमा रेमिटेन्स र सहायताको साँघुरो दृष्टिकोणबाट हेर्ने गरिएको छ । रिजालले चाहिं नेपाललाई विश्वलाई वास्तवमै चाहिने पूर्वाधारको निर्माताका रूपमा देखाउने अवसर रहेको बताउँछन् ।
क्रस रिभर कुनै सामान्य खेलाडी होइन । यो अमेरिकाको फिनटेक पारिस्थितिकी प्रणालीलाई शक्ति दिने सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पूर्वाधार ब्याङ्कहरूमध्ये एक हो ।
लाखौं मानिसहरूले प्रयोग गर्ने प्लेटफर्महरूको पछाडिको पाइपलाइन पनि हो । जब यसका कार्यकारी उपाध्यक्षले जेरुसेलमको एक मञ्चबाट नेपालको नाम लिए, यसले संकेत दिन्छ कि नेपाल एउटा यस्तो चरणमा प्रवेश गर्दैछ जसमा विश्वव्यापी डिजिटल क्रान्तिमा उ एउटा खेलाडी हुनेछ , केवल मूकदर्शक मात्रै होइन । बिराटनगरमा जन्मिएका एक ३५ वर्षीय युवा यो सपनालाई साकार पार्न लागिरहेका छन् ।
