काठमाडौँ। भारतका सबैभन्दा धनी व्यवसायी मुकेश अम्बानी विश्वका अग्रणी उद्यमीमध्ये विशेष पहिचान बनाउन सफल उद्यमी हुन्। उनी केवल सम्पत्ति वा पदको आधारमा होइन, व्यवसायिक दूरदर्शिता, नवप्रवर्तन र दीर्घकालीन सोचका प्रतीकका रूपमा चिनिन्छन्।
सन् २०२५ मा उनको कुल सम्पत्ति करिब १०५ बिलियन अमेरिकी डलर (फोर्ब्सका अनुसार) मापन गरिएको छ, जसले उनलाई भारतकै सबैभन्दा धनी व्यक्ति त बनाएको नै छ, विश्वका शीर्ष आर्थिक प्रभावशाली व्यक्तिहरूको सूचीमा पनि उनी अग्र स्थानमा छन्।
अम्बानीले रिलायन्स समूहको नेतृत्व गर्दै भारतीय व्यवसायिक क्षेत्रमा क्रान्ति ल्याएका छन्।
को हुन् मुकेश अम्बानी ?
मुकेश अम्बानीको जन्म सन् १९५७ मा वडोदरा, गुजरातमा भएको थियो। उनी धीरुभाई अम्बानीका छोरा हुन्। धीरुभाई अम्बानी रिलायन्स समूहका संस्थापक थिए। उनलाई आज पनि व्यवसायिक दृष्टिकोण र उद्यमशीलताको उत्कृष्ट उदाहरण मानिन्छ।
सानैदेखि मुकेशले व्यापार र आर्थिक व्यवस्थापनमा गहिरो रुचि देखाएका थिए। उनले मुम्बईको भिक्टोरिया कलेजबाट रसायन विज्ञानमा अध्ययन गरेर पछि स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयमा मास्टरको पढाइ सुरु गरेका थिए। तर व्यवसायिक अवसरको कारण पढाइ बीचमै रोकेर भारत फर्किएका थिए।
https://aarthikvoice.com/archives/76095
अम्बानीको व्यवसायिक यात्रा
मुकेश अम्बानीको व्यवसायिक यात्रा पिता धीरुभाई अम्बानीले देखाएको मार्गमा अघि बढ्यो। १९८० को दशकदेखि उनले रिलायन्स इन्डस्ट्रीजको विस्तारमा सक्रिय योगदान दिएका छन्। प्रारम्भमा तेल र पेट्रोकेमिकल उद्योगमा केन्द्रित रहेका अम्बानीले डिजिटल र दूरसञ्चार क्षेत्रतिर पनि ठूलो लगानी गरे।
२०१६ मा रिलायन्स जियोको शुभारम्भले भारतको मोबाइल र इन्टरनेट बजारमा नयाँ युग सुरु गर्यो। जियोले लाखौं भारतीयलाई डिजिटल सेवामा पहुँच दिलायो र दूरसञ्चार क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा बढायो। यसले भारतलाई डिजिटल अर्थतन्त्रतर्फ डोर्याउन ठूलो भूमिका खेल्यो।
रिलायन्स जियोले मोबाइल र इन्टरनेट पहुँचमा क्रान्ति नै ल्यायो, प्रतिस्पर्धात्मक बजार र नयाँ व्यवसायिक मोडलको विकासमा पनि जियोको योगदान छ। जियोले भारतमा डेटा दर घटाउने, मोबाइल सेवा सुलभ बनाउने र डिजिटल सेवा विस्तार गर्ने दिशामा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
अम्बानीको रणनीति दीर्घकालीन सोच, जोखिम व्यवस्थापन र नवप्रवर्तनमा आधारित छ। अम्बानीको नेतृत्वमा रिलायन्स समूहले मात्र ठूलो आर्थिक लाभ हासिल गर्नुका साथै रोजगार सिर्जना, नवप्रवर्तन र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा योगदान पनि गरेको छ।
समूहले भारतमा लाखौं नागरिकलाई प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रोजगार उपलब्ध गराएको छ। उद्योग विस्तार र प्रविधिमा लगानीले भारतलाई विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्षम बनाएको छ। अम्बानीले ठूलो लगानीलाई आधुनिक व्यवसायिक मोडल र प्रविधिमा केन्द्रित गर्दै समूहलाई निरन्तर प्रतिस्पर्धात्मक बनाइरहेका छन्।
व्यक्तिगत जीवनमा अम्बानी परिवार धेरै चर्चा बटुल्ने गरेको छ। उनकी पत्नी नीता अम्बानी शिक्षाविद्, सामाजिक अभियन्ता र परोपकारी व्यक्तित्वका रूपमा परिचित छन्। अम्बानी परिवारले शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक कल्याण क्षेत्रमा विभिन्न परियोजनाहरू मार्फत योगदान पुर्याएका छन्। मुकेश अम्बानी केवल व्यवसायिक सफलता होइन, सामाजिक उत्तरदायित्व र नवप्रवर्तनको उदाहरण पनि प्रस्तुत गर्छन्।
अम्बानीको जीवनशैली र दृष्टिकोणले स्पष्ट देखाउँछ कि सफलता केवल सम्पत्ति वा पदबाट मापन हुँदैन। जोखिम उठाउने क्षमता, भविष्यमा सोच्ने दृष्टिकोण, नवप्रवर्तन र लगनशीलता नै दीर्घकालीन सफलताको आधार हुन्। उनी आफ्ना निर्णयमा दीर्घकालीन प्रभाव र राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा योगदानलाई मुख्य प्राथमिकता दिन्छन्।
उनको कथा केवल व्यवसायिक उपलब्धिको मात्र होइन, भविष्यका उद्यमी र आर्थिक सोच भएका व्यक्तिहरूका लागि प्रेरणादायी छ।
विरासतभन्दा परको सफलता
धेरैले मुकेश अम्बानीले सम्पूर्ण सम्पत्ति विरासतमा पाएका थिए भन्ने धारणा राख्ने गर्छन्। तर, वास्तविकता भने फरक छ। उनले आफ्नो पिता धीरुभाई अम्बानीबाट सम्पत्ति होइन, सोच्ने तरिका, जोखिम उठाउने साहस र परिश्रमको मूल्य मात्र प्राप्त गरेका थिए। धीरुभाई अम्बानीले आफ्ना सपना मुकेश र अनिल दुवै छोरासँग मिलेर अघि बढाएका थिए।
धीरुभाई अम्बानी जब गुजरातबाट मुम्बई पुगेका थिए, त्यतिबेला उनको साथमा सीमित पूँजी मात्र थियो। न्यून स्रोतबाट सुरु भएको यात्राले निरन्तर मेहनत, लगनशीलता र दूरदर्शी सोचको बलमा विशाल औद्योगिक साम्राज्यको रूप लियो। यही संघर्ष र आत्मविश्वास नै अम्बानी परिवारको सफलताको आधार बन्यो।
https://aarthikvoice.com/archives/74199
सन् १९६० को दशकमा धीरुभाई अम्बानीले नारौदामा स्थापना गरेको टेक्सटाइल उद्योगले परिवारको व्यवसायिक दिशालाई निर्णायक मोड दियो। त्यस उद्योगमा भएको तीव्र विस्तारले भारतको औद्योगिक क्षेत्रमा नयाँ सम्भावनाको ढोका खोल्यो। पछि सुरु गरिएको ‘विमल’ ब्रान्डले कपडा उद्योगमा ठूलो प्रभाव छोड्दै कम्पनीलाई अभूतपूर्व उचाइमा पुर्यायो।
शिक्षा क्षेत्रमा रुचि हुँदाहुँदै पनि व्यवसायिक जिम्मेवारीका कारण मुकेश अम्बानीले आफ्नो अध्ययन अधुरै छोड्नुपर्यो। उनले रसायन इन्जिनियरिङको अध्ययनपछि व्यवस्थापन शिक्षामा अघि बढ्ने योजना बनाएका थिए, तर पारिवारिक व्यवसाय विस्तारको आवश्यकता उनका लागि प्राथमिकता बन्यो। त्यसपछि उनले पिता धीरुभाईसँग मिलेर ऊर्जा र दूरसञ्चार क्षेत्रतर्फ कदम चाल्दै रिलायन्स समूहको दायरा विस्तार गरे।
मुकेश अम्बानीको जीवन यात्रा विरासतभन्दा परको संघर्ष, दूरदर्शिता र निरन्तर परिश्रमको कथा हो। सीमित स्रोतबाट सुरु भएको पारिवारिक व्यवसायलाई विश्वस्तरीय औद्योगिक साम्राज्यमा रूपान्तरण गर्नु उनको नेतृत्व क्षमता र रणनीतिक सोचको प्रमाण हो।
डिजिटल, ऊर्जा र उद्योग क्षेत्रमा उनले गरेको लगानीले भारतको आर्थिक रूपान्तरणमा उल्लेखनीय योगदान दिएको छ। अम्बानीको सफलता केवल व्यक्तिगत उपलब्धिमा सीमित नभई रोजगारी सिर्जना, प्रविधि विस्तार र राष्ट्रिय अर्थतन्त्र सुदृढीकरणसँग जोडिएको छ। उनको यात्रा वर्तमान तथा भावी उद्यमीहरूका लागि परिश्रम, धैर्य र दीर्घकालीन सोचको महत्व स्मरण गराउने प्रेरणादायी उदाहरण बनेको छ।
