काठमाडौँ। सेयर बजारमा बारम्बार सुनिने दुई महत्वपूर्ण शब्द हुन् : बुल (BULL) र बियर (BEAR)। यी शब्दहरू केवल सेयर बजारमा मात्र सीमित छैनन्, क्रिप्टोकरेन्सी, फोरेक्स, बन्डलगायत सम्पूर्ण वित्तीय बजारमा यी शब्दहरुको व्यापक रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
सामान्य अर्थमा, बजार उकालो लाग्दा ‘बुल मार्केट’ र ओरालो झर्दा ‘बियर मार्केट’ भनिन्छ। तर यी दुई अवस्थाको अर्थ मूल्य घटबढमा मात्र सीमित छैन।
बुल र बियरको अर्थ के हो ?
बुल र बियरलाई बुझाउन प्रायः साँढे (बुल) र भालु (बियर)को व्यवहारसँग तुलना गरिन्छ। साँढेले आफ्नो सिङले माथितिर प्रहार गर्छ, जसले उकालोको संकेत गर्छ भने भालुले तलतिर प्रहार गर्छ, जसले ओरालोको संकेत दिन्छ। यही आधारमा बढ्दो बजारलाई बुल र घट्दो बजारलाई बियर भनिन्छ।
बुल मार्केटमा सेयर मूल्य निरन्तर बढिरहेको हुन्छ, लगानीकर्तामा आत्मविश्वास उच्च हुन्छ र अर्थतन्त्रप्रति सकारात्मक दृष्टिकोण रहन्छ। बियर मार्केटमा यसको ठीक विपरीत मूल्य घट्दो क्रममा हुन्छ, लगानीकर्तामा डर बढ्छ र समग्र आर्थिक वातावरण कमजोर देखिन्छ।
सामान्यतया बजार आफ्नो पछिल्लो न्यूनतम बिन्दुबाट २० प्रतिशतले बढेमा बुल मार्केट र उच्च बिन्दुबाट २० प्रतिशतभन्दा बढीले घटेमा बियर मार्केटको अवस्था मानिन्छ।
यस्ता छन् बुल मार्केटका विशेषता :
बुल मार्केट केवल मूल्य बढ्नु मात्र होइन, यो समग्र आर्थिक र मनोवैज्ञानिक अवस्थामा देखिएको उत्साह पनि हो। यसका मुख्य विशेषताहरू यसप्रकार छन् :
बियर मार्केटमा अवस्था बुल मार्केटको ठीक उल्टो हुन्छ । यसमा बजारमा निम्न प्रवृतिहरु देख्न पाइन्छ।
१. पहिलो बुल–May 1998 – Nov. 2000
नेपालमा बियर मार्केटको इतिहास :
१. पहिलो बियर – Dec. 2000 – Mar. 2004
यी तथ्यहरूले बजार सधैँ एउटै दिशामा नचल्ने र चक्रमा चल्ने स्पष्ट रुपमा देखाएको छ।
यी हुन् लगानीकर्ताले बुल बजारमा गर्ने प्रमुख गल्तीहरू
बजार बुल होस् वा बियर, सही रणनीति अपनाउनु नै सेयर बजारमा सफलताको मुख्य आधार हो। जसका लागि निम्न रणनीति अपनाउन सकिने विज्ञहरु बताउँछन्।
१. दीर्घकालीन सोच : सेयर बजारमा राम्रो कम्पनीको शेयर किनेर लामो समयसम्म होल्ड गर्नु सुरक्षित रणनीति मानिन्छ। यसका लागि कम्पनीको आधारभूत अवस्था राम्रो हुनु आवश्यक छ।
२. विविधीकरण : विज्ञहरुका अनुसार एकै कम्पनी वा सेक्टरमा मात्र लगानी नगरी विभिन्न क्षेत्रमा लगानी गर्नु जोखिम कम गर्ने उत्तम उपाय हो।
३. बुल मार्केटमा तीव्र वृद्धि भइरहेका कम्पनी र क्षेत्र पहिचान गरेर लगानी गर्नु लाभदायक हुन सक्छ।
४. रिट्रेसमेन्टमा खरिद : बजार सधैं सीधै उकालो लाग्दैन। बीचमा सानो गिरावट आउँदा त्यही बेला राम्रो अवसर हुन सक्छ।
५. जोखिम व्यवस्थापन : आफूलाई निकट भविष्यमा आवश्यक पर्ने पैसा सेयर बजारमा लगानी नगर्नु बुद्धिमानी हुन्छ।
६. सूचना विश्लेषण गरेर मात्र निर्णय : कुनै पनि सूचना सत्य हो कि होइन भन्ने जाँच गरेर मात्र लगानी निर्णय लिनुपर्छ।
बुल र बियर दुवैमा अवसर
धेरैले बियर मार्केटलाई केवल नोक्सानीको समय मान्छन्, तर यो पनि अवसर हुन सक्छ। मूल्य घट्दा राम्रो कम्पनीको शेयर सस्तोमा किन्न सकिन्छ। त्यस्तै, बुल मार्केटमा पनि सतर्कता आवश्यक हुन्छ, किनकि अत्यधिक मूल्यमा किन्दा जोखिम बढ्छ।
सेयर बजारमा बुल र बियर केवल बजारको दिशा मात्र होइन, यो लगानीकर्ताको मनोविज्ञान, अर्थतन्त्रको अवस्था र अवसर–जोखिमको संकेत हो। बुल मार्केटमा आशावाद र लोभ बढ्छ भने बियर मार्केटमा डर र निराशा हावी हुन्छ।
सफल लगानीकर्ताले बजारको भावनामा होइन, तथ्य र रणनीतिमा आधारित निर्णय लिन्छन्। बजार सधैं उकालो वा ओरालो मात्र हुँदैन, यो चक्रमा चल्छ। त्यसैले, धैर्य र अध्ययनसहित लगानी गर्नु नै दीर्घकालीन सफलताको मूल मन्त्र हो।
