झरना कडेल ,आर्थिक भ्वाइस संबाददाता
काठमाडौं । गाई भैँसीमा फैलिएको लम्पी स्किन रोगको महामारीबाट देशभरका किसानको अरबौँको क्षति भएको छ।
विभागका अनुसार, ७७ वटै जिल्लामा यो महामारी फैलिएकोमा हाल मनाङ र मुस्ताङमा मात्र नियन्त्रणमा आएको छ । कोशी, कर्णाली र सुदुरपश्चिम प्रदेशमा बढी प्रभावित पहाडी जिल्लाहरुमा रोग नियन्त्रण उन्मुख रहेको छ। हाल ती क्षेत्रमा फ्याट्ट फुट्ट मात्र फेला परेका र रोग देखिएका पशुहरु उपचारबाट निको भएका छन् ।
रोग फैलिन नदिन र महामारी नियन्त्रण गर्न सरकारी निकायले चासो नराख्दा यो रोग अझैसम्म नियन्त्रणमा आउन सकेको छैन । रोग देखा नपरेका भेगमा लम्पी स्किनविरुद्ध खोपको व्यवस्थापन गरेर रोग नियन्त्रण गर्न सकिने भए पनि पशु सेवा विभागले बजेट र जनशक्ति अभावको कारण देखाएको छन्। विभागले यो रोगको नियन्त्रणका लागि स्थानीय तहको महत्वपुर्ण भूमिका रहने बताएको छ ।
पक्स समूहको काप्रीपक्स भाइरसबाट लाग्ने यो रोगको सङ्क्रमणमा भैँसीभन्दा पनि बढी गाई पर्ने गरेका छन् । शरीरको विभिन्न भागमा गिर्खा आउने र उच्च ज्वरो समेत आउने यो रोगबाट दूग्ध उत्पादन २५ देखि ८० प्रतिशतसम्म घट्नुको साथै गर्भ तुहिने वा बाँझोपन हुने जोखिम पनि उच्च हुन्छ । यो रोग लागेका पशुको मृत्यु दर कम भए पनि ४ देखि ४५ प्रतिशतसम्म गाईबस्तु रोगको सङ्क्रमणमा पर्न सक्ने जोखिम रहने गरेका विभागका सूचना अधिकारी डा। चन्द्र ढकालले जानाकारी दिए ।
के हो लम्पी स्किन रोग
कसरी सर्छ ?
लामखुट्टे, झिँगा र किर्ना जस्ता किराहरुको टोकाईबाट यो रोग सर्छ। सङ्क्रमित गाईवस्तुहरुको ओसारपसारबाट, सामुदायीक चरन क्षेत्र तथा दाना पानी खाने ठाउँबाट, प्राकृतिक वा कृत्रिम गर्भाधानबाट, पशु उपचार गर्ने क्रममा फरक गाइभैंसीहरुमा एउटै सुई को प्रयोगबाट, र कहिलेकाहीं प्रत्यक्ष सम्पर्कबाट यो रोग सर्न सक्छ ।
लक्षणहरु के –के हुन् ?
सङ्क्रमित गाईभैसींलाई उच्च ज्वरो आउने, दाना पानी कम खाने, र दुध उत्पादनमा कमी आउने , छालामा १–५ सेन्टिमिटरको साह्रो गोलो गिर्खाहरु देखिनु यसका लक्षणहरु हुन्। लामो रौँ भएका गाइभैंसीमा गिर्खाहरु सजिलै देखिँदैनन्।, जिउ छाम्दा तथा पानिले भिजेको अवस्थामा मात्रै पत्ता लगाउन सकिन्छ । त्यसै गरी, सामान्य सङ्क्रमणमा गिर्खाहरुको सङ्ख्या थोरै र गम्भिर संक्रमणहरुमा पुरै शरीर ढाक्ने गरी हुन सक्दछ।,
गिर्खाहरू केही समयपछि हराउन सक्छन् तर कहिलेकाहीँ गिर्खाहरु फुटेर गहिरो घाउ भई किरा तथा झिँगाहरूले ९औसा०घाउलाई थप जटिल बनाउन सक्दछन् ।
थुतुनो, मुख, र नाकभित्र घाउ देखिनुका साथै आँखा र नाकबाट अत्याधिक तरल पदार्थ आउने, ¥याल काढ्ने, लिम्फ नोडहरु सुन्निने हुन सक्छ ।तर केही सङ्क्रमित गाईभैंसीहरुले कुनै पनि लक्षण नदेखाउन सक्छन् ।
उपचार
रोगको शङ्का लागेमा के गर्ने ?
गाईभैंसीहरुको नियमित निरीक्षण गर्नुहोस् र पशुहरुमा रोग लागेको शङ्का लागेमा सम्बन्धित निकायमा जानाकारी गराउनुपर्छ । रोगको प्रकोपको समयमा वा जोखिममा रहेका क्षेत्रमा पर्ने गाईभैंसीहरुको दैनिक परिक्षण गर्नुपर्छ ।
प्रदेश सरकारले खोप वितरणका लागी बजेट विनियोजन गरे पनि अझैसम्म अधिकांश भेगमा खोप खरिद गरी वितरण कार्य हुन सकेको छैन । यो रोगको महामारीका कारण गाई भैँसी पालन गर्दै आएका किसान गरिबीमा धकेलिने देखिएको छ । विभागले लामखुट्टे लगायतका टोक्ने किरामा यो विषाणु लामो समय सम्म जीवित रहने भएकाले दीर्घकालीन रुपमा यो रोग नियन्त्रणका लागि वर्षेनि खोप लगाउन आवश्यक रहेको बताएको छ ।
