दशैं सुरु भएसंगै पश्चिम नेपालको तराई जिल्लाका थारु समुदायमा पनि दशैंको रौनक बढ्दै जान्छ। थारु गाउँ बस्तीमा महीना दिन अगाडी नै नाँचिने सखिया नाँचले थारु समुदायको दशैं हर्षोल्लास बनाइदिन्छ ।
दशैलाई ‘दश्या’ भनेर मनाइने यो पर्व थारु समुदायको माघी र अट्वारी पछिको अर्को ठुलो पर्व हो । यसका आफ्नै मौलिक संस्कृति छन् ।
बरु यो पर्वमा थारु समुदायले आफ्ना कुल देउतालाई पुज्दै पुर्खा र पितृको सम्झना गर्छन् । पितृलाई प्रसाद चढाउन् । महिना दिनभर आफ्नै मौलिक नाँच सखिया नाँच्दै नवमीको दिन गाउँमा सामूहिक रुपमा टीका लगाएर आफ्नै संस्कृति र पम्पराका अनुसार यो समुदायले ‘दश्या’ अर्थात् दशैं मनाउँछन् ।
हिन्दु धर्म अनुसार दशमीको दिन टीका लगाउने प्रचलन भए पनि थारु समुदायमा नवमीको दिन टीका र जमरा लगाउने प्रचलन छ। थारु समुदायले नवमीको दिन सामूहिक रुपमा टीका लगाउन सुरु गर्छन् ।
थारु समुदायको बाहुल्यता रहेको दाङ, बाँके, बार्दिया, कैलाली, कञ्चनपुर र सुर्खेत जिल्लामा दशैंको नवौँ दिन आफ्नै मौलिक परम्परासहित यो समुदायले हर्षोउल्लासहले दशैं मनाउँछन् ।
घटस्थापनाको दिनदेखि थारु समुदायमा पनि घर घरमा जमरा राखेर दशैं सुरु हुन्छ । तर जमरा जौं को होइन मकैको राखिन्छ ।
नवमीको बिहान भने चल्लाको बच्चा पुझ्दै पितृहरूको श्राद्ध गरिन्छ । भात र माछासहित पाँच थरिका तरकारी टपरीमा राखेर आफ्ना पितृलाई प्रसाद चढाइन्छ ।
पितृलाई प्रसाद चढाइसकेपछि दिउँसो मतहवा ९गाउँको थारु मुखिया० घरमा पुगेर सामूहिक रुपमा टीका लगाउन सुरु गरिन्छ । त्यहाँ पुरुषले मतहवाको हातबाट र महिलाहरुले मतहवाको श्रीमतीबाट टिका र मकैको जमरा ग्रहण गर्दछन् ।
दशैंमा लगाइने थारु समुदायले लगाउने सेतो टीका विजय उत्सवको रुपमा नभएर शान्तिको प्रतिकका रुपमा लगाइने उनीहरु बताउँछन् ।
टीका लगाउँदा गाउँलेहरुले मतहवासँग गाउँ राम्रोसँग चलाउन आग्रह गर्दै सुख–दुःखमा हेर्न र गाउँमा हुने आपत्–विपतबाट जोगाउन भनेर अशिष माग्दछन् । उनीहरु सखिया नाँचमा कृष्णको कथा देखाउने तथा बर्कीमार अर्थात् महाभारतको कथा गाउने प्रचलन रहेको छ ।
