आजको डिजिटल र एआई (AI) युगमा कुनै पनि व्यवसायलाई सानो भूगोल वा चार पर्खालभित्र सीमित राख्न सकिँदैन। वस्तु तथा सेवाको दायरा फराकिलो बनाउन फेसबुक, टिकटक, इन्स्टाग्राम, ह्वाट्सएप, भाइबर जस्ता सामाजिक सञ्जालहरू प्रभावकारी माध्यम बनेका छन्। यसै क्रममा जीवन बीमा क्षेत्रमा आबद्ध बीमा मध्यस्थकर्ता (अभिकर्ता) हरूले पनि व्यवसाय विस्तारका लागि यी माध्यमहरूको व्यापक प्रयोग गरिरहेका छन्।
तर, पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जालमा व्यवसाय प्रवर्द्धन गर्ने होडबाजीमा बीमितको व्यक्तिगत गोपनीयता र सुरक्षामाथि नै गम्भीर प्रश्न उठ्न थालेको छ।
प्रचारको नाममा सुरक्षा जोखिम
सामाजिक सञ्जालमा कुनै पनि सामग्री सार्वजनिक गर्नुअघि बीमा कम्पनीको आन्तरिक नीति, नेपाल बीमा प्राधिकरणको आचारसंहिता तथा प्रचलित वैयक्तिक गोपनीयतासम्बन्धी कानुनको पालना गर्नु अनिवार्य हुन्छ।
अभिकर्ताहरूले आफ्नो व्यावसायिक सफलता, नयाँ बीमालेख जारी भएको क्षण, दाबी भुक्तानी तथा सम्मानका कथाहरू सार्वजनिक गर्नु आफैँमा सकारात्मक हो। तर, व्यवसाय बढाउने नाममा हामीले बीमितलाई जोखिममा त पारिरहेका छैनौँ?
कतिपय भिडियो र पोस्टहरूमा बीमितको नाम, तस्बिर, बीमाङ्क, प्रिमियम रकम, बीमालेख नम्बर, बैङ्क चेक, भौचर, नागरिकता, मोबाइल नम्बर, ठेगाना, पारिवारिक आर्थिक अवस्था तथा संवेदनशील स्वास्थ्य विवरणसमेत प्रस्ट देखिने गरी देखाइएको पाइन्छ। यस्ता गतिविधिले केवल गोपनीयता मात्र भङ्ग गर्दैनन्; ठगी, आर्थिक अपराध, सामाजिक दबाब र सुरक्षा चुनौतीसमेत निम्त्याउँछन्।
बीमितको विवरण हाम्रो विज्ञापन सामग्री होइन
बीमितले केवल विश्वासको आधारमा आफ्ना व्यक्तिगत तथा आर्थिक विवरण सुम्पेको हुन्छ। त्यो विश्वास हाम्रो सस्तो प्रचारको औजार बन्नु हुँदैन। बीमा गर्यो भन्दैमा उसको व्यक्तिगत विवरण सार्वजनिक गर्ने अधिकार कसैलाई स्वतः प्राप्त हुँदैन।
वैयक्तिक गोपनीयतासम्बन्धी कानुनले पनि प्रत्येक नागरिकको व्यक्तिगत तथा पारिवारिक तथ्याङ्कको सुरक्षा प्रत्याभूत गरेको छ। त्यसैले प्रचार गर्दा सधैँ व्यावसायिक सीमा र कानुनको ख्याल गर्नुपर्छ।
सामाजिक सञ्जालमा के राख्ने, के नराख्ने?
सामाजिक सञ्जालको प्रयोग मुख्यतया बीमा शिक्षा, सेवा र सचेतनाका लागि गरिनुपर्छ।
प्रकाशन गर्न उपयुक्त विषयहरू:
जीवन बीमाको आवश्यकता, महत्त्व र वित्तीय सचेतना
बीमा योजनाका सामान्य विशेषता, सर्त तथा सुविधाहरू
बीमा गर्दा ध्यान दिनुपर्ने आधारभूत कुराहरू
अभिकर्ताको सेवा, परामर्श र सम्पर्कसम्बन्धी सामान्य जानकारी
कम्पनीबाट विधिवत् स्वीकृत प्रचार सामग्रीहरू
बीमितको पूर्वस्वीकृतिमा तयार पारिएका अनुभव र सकारात्मक प्रतिक्रिया
बीमितको व्यक्तिगत र संवेदनशील विवरण नखुल्ने गरी प्रस्तुत गरिएका दाबी भुक्तानीका सफलताका कथा
सार्वजनिक गर्नै नहुने संवेदनशील विवरणहरू:
नागरिकता, राहदानी (पासपोर्ट), सवारी चालक अनुमतिपत्र लगायतका परिचयपत्र
व्यक्तिगत मोबाइल नम्बर, इमेल तथा घरको ठेगाना
बीमालेख (Policy) नम्बर वा ग्राहक पहिचान (KYC) नम्बर
बैङ्क खाता नम्बर, चेक, जम्मा भौचर वा भुक्तानी रसिद
बीमाङ्क रकम, प्रिमियम तथा कुल आम्दानी खुल्ने वित्तीय विवरण
स्वास्थ्य परीक्षण प्रतिवेदन (Medical Reports) तथा संवेदनशील स्वास्थ्य स्थिति
पारिवारिक सम्पत्ति वा आर्थिक हैसियत उदाङ्गो पार्ने कुनै पनि सामग्री
बीमितको पूर्वस्वीकृति बिना खिचिएका तस्बिर, भिडियो वा कुराकानी
कम्पनीको आन्तरिक सफ्टवेयर वा गोप्य अभिलेख देखिने स्क्रिनसट
‘मञ्जुरी छ’ भन्दैमा सबै कुरा खुलाउन मिल्दैन
बीमितले भिडियोमा आउन वा अनुभव बाँड्न सामान्य सहमति दिँदैमा उसका सबै गोप्य विवरण सार्वजनिक गर्ने छुट मिल्दैन। सहमति लिँदा पनि सामग्री कुन प्रयोजनका लागि, कहाँ र कति अवधिसम्म प्रयोग हुने हो भन्ने स्पष्ट हुनुपर्छ।
"बीमितले भिडियो खिच्न अनुमति दिनु" को अर्थ "बीमितका सबै आर्थिक र पारिवारिक विवरण छताछुल्ल पार्न अनुमति दिनु" कदापि होइन।
सामग्री पोस्ट गर्नुअघि आत्मसमीक्षाका ३ प्रश्न
कुनै पनि सामग्री सामाजिक सञ्जालमा राख्नुअघि आफैँलाई सोधौँ:
के यस सामग्रीबाट बीमितको कुनै संवेदनशील वा व्यक्तिगत विवरण त खुल्दैन?
यसले बीमितको सुरक्षा, प्रतिष्ठा वा मर्यादामा कुनै आँच त पुर्याउँदैन?
यो सामग्री कम्पनीको नीति र नियामक निकाय (नेपाल बीमा प्राधिकरण) को आचारसंहिता अनुकूल छ?
यदि यीमध्ये कुनै एक प्रश्नमा पनि शङ्का छ भने, त्यो सामग्री पोस्ट नगर्नु नै व्यावसायिक बुद्धिमानी हो।
जीवन बीमा पूर्णतः विश्वासमा अडिएको पवित्र व्यवसाय हो। अभिकर्ता र बीमितबीचको यही विश्वास नै हाम्रो सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति हो।
आजको एउटा भिडियोले क्षणिक व्यवसाय देला, तर त्यसैका कारण बीमितको सुरक्षामा आँच आयो भने त्यसको मूल्य सम्पूर्ण बीमा क्षेत्रले चुकाउनुपर्ने हुन्छ।
प्रचार गरौँ—तर मर्यादाभित्र रहेर। व्यवसाय बढाऔँ—तर पूर्ण जिम्मेवारीका साथ।
सफल र जिम्मेवार अभिकर्ता त्यो होइन जसले धेरै भिडियो बनाउँछ; वास्तविक सफल अभिकर्ता त त्यो हो, जसले हरेक परिस्थितिमा बीमितको विश्वास र गोपनीयताको रक्षा गर्छ।
बीमा अभिकर्ताहरूका लागि सामाजिक सञ्जाल प्रयोगसम्बन्धी आचारसंहिता (Social Media Guidelines)
सामाजिक सञ्जालमा व्यवसाय प्रवर्द्धन गर्दा बीमितको गोपनीयता, सुरक्षा तथा बीमा क्षेत्रको विश्वसनीयता कायम राख्न बीमा अभिकर्ताहरूले पालना गर्नुपर्ने आधारभूत दिशानिर्देशहरू:
१. व्यक्तिगत विवरण तथा तथ्याङ्क गोपनीयता (Data Privacy)
कागजात प्रदर्शनमा पूर्ण प्रतिबन्ध: नागरिकता, राहदानी, सवारी चालक अनुमतिपत्र, जन्मदर्ता जस्ता कुनै पनि पहिचान खुल्ने सरकारी कागजात भिडियो वा तस्बिरमा देखाउन पाइने छैन।
वित्तीय विवरणको सुरक्षा: बीमालेख (Policy) नम्बर, बैंक खाता, भुक्तानी भौचर, चेक, कुल बीमाङ्क तथा प्रिमियम रकम स्पष्ट देखिने गरी सार्वजनिक गर्न पाइने छैन।
सम्पर्क ठेगाना गोप्य राख्ने: बीमितको व्यक्तिगत फोन नम्बर, इमेल ठेगाना र घरको यकिन लोकेसन सार्वजनिक सामग्रीमा समावेश गर्नु हुँदैन।
स्वास्थ्य विवरणको संवेदनशीलता: बीमितको मेडिकल हिस्ट्री, स्वास्थ्य परीक्षण प्रतिवेदन वा दाबी गर्दा पेस गरिएका संवेदनशील कागजातहरू कहिल्यै पनि अनलाइनमा राख्नु हुँदैन।
२. सामग्री निर्माण तथा प्रचार-प्रसार (Content Creation & Marketing)
सचेतनामूलक सामग्रीमा जोड: बीमा योजनाका आधारभूत विशेषता, बीमाको महत्त्व, वित्तीय साक्षरता र सचेतनामूलक जानकारीलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।
भ्रामक दाबी नगर्ने: बीमा योजनाले दिने प्रतिफल, बोनस दर वा सुरक्षणका विषयमा कम्पनीको आधिकारिक विवरणभन्दा बाहिर गएर अतिरञ्जित वा भ्रामक आश्वासन दिन पाइने छैन।
दाबी भुक्तानी प्रस्तुति: दाबी भुक्तानीको सफलता प्रस्तुत गर्दा बीमित वा आश्रित परिवारको गरिमामा आँच नआउने गरी तथा संवेदनशील वित्तीय/व्यक्तिगत तथ्याङ्क 'ब्लर' (Blur) गरेर मात्र प्रस्तुत गर्नुपर्छ।
कम्पनीको आन्तरिक प्रणाली: कम्पनीको कोर सफ्टवेयर, ग्राहक डेटाबेस वा आन्तरिक पत्राचार देखिने स्क्रिनसट/स्क्रिन रेकर्डिङ पोस्ट गर्न पूर्णतः निषेध छ।
३. सहमति तथा अनुमति (Informed Consent)
लिखित/स्पष्ट सहमति: बीमितको तस्बिर, भिडियो वा अनुभव सामाजिक सञ्जालमा राख्नुअघि अनिवार्य रूपमा स्पष्ट सहमति लिनुपर्छ।
दायरा स्पष्ट गर्ने: सहमति लिँदा उक्त सामग्री कुन प्लेटफर्म (फेसबुक, टिकटक आदि) मा र कुन प्रयोजनका लागि प्रयोग हुने हो प्रस्ट पार्नुपर्छ।
हटाउने अधिकारको सम्मान: यदि बीमितले भविष्यमा आफ्नो तस्बिर वा भिडियो हटाउन अनुरोध गरेमा बिनासर्त तत्काल उक्त सामग्री हटाउनुपर्छ।
४. नियामक तथा संस्थागत अनुपालन (Regulatory Compliance)
नियामकको निर्देशन पालना: नेपाल बीमा प्राधिकरणद्वारा जारी गरिएका आचारसंहिता, वैयक्तिक गोपनीयतासम्बन्धी कानुन तथा सम्बन्धित बीमा कम्पनीको सामाजिक सञ्जाल नीतिको पूर्ण पालना गर्नुपर्छ।
आधिकारिकता: कम्पनीको लोगो वा ब्रान्ड प्रयोग गर्दा सम्बन्धित कम्पनीबाट स्वीकृत आधिकारिक ढाँचा र नियमभित्र रहनुपर्छ।
५. व्यावसायिक आचरण र मर्यादा (Professional Ethics)
प्रतिस्पर्धीको मर्यादा: अन्य बीमा कम्पनी वा सहकर्मी अभिकर्तालाई होच्याउने, नकारात्मक टिप्पणी गर्ने वा तुलनात्मक रूपमा गलत देखाउने सामग्री उत्पादन गर्न पाइने छैन।
विवाद र गुनासो व्यवस्थापन: बीमित वा ग्राहकका गुनासाहरू सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक बहसको विषय नबनाई कम्पनीको आधिकारिक माध्यमबाट समाधान गर्नुपर्छ।
