काठमाण्डौ । चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो ६ महिनामा जीवन बीमा क्षेत्रमा बीमालेख सरेन्डर (समर्पण) गर्ने प्रवृत्तिमा कमी आएको छ। नेपाल बीमा प्राधिकरणको तथ्यांकअनुसार यस अवधिमा बीमालेख सरेन्डर संख्या र त्यसबापत बाहिरिएको रकम दुवैमा गिरावट देखिएको हो।
🔹 बीमालेख सरेन्डर संख्या घट्यो
चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ६ महिनामा ५१ हजार ७७ वटा बीमालेख सरेन्डर भएका छन्। यो संख्या गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ६.१३ प्रतिशतले कम हो।
बीमा प्राधिकरणका अनुसार चालु आवको पुस मसान्तसम्म जीवन बीमा कम्पनीहरूबाट सरेन्डरमार्फत ५ अर्ब ६९ करोड २१ लाख रुपैयाँ बाहिरिएको छ। यो रकम गत आवको सोही अवधिको तुलनामा २३.७७ प्रतिशत कम हो।
🔹 बीमालेख त्याग गर्नेको संख्या पनि घट्दो
सरेन्डर रकमसँगै बीमालेख त्याग गर्ने बीमितको संख्या पनि घटेको छ। गत आवको पुस मसान्तसम्म ५४ हजार ४१४ जनाले बीमालेख समर्पण गरेका थिए भने चालु आवको सोही अवधिसम्म ५१ हजार ७७ जनाले मात्र बीमालेख सरेन्डर गरेका छन्। यस हिसाबले बीमालेख समर्पण संख्या ६.१४ प्रतिशतले घटेको छ।
यता, जीवन बीमा कम्पनीहरूमा नवीकरण नगरिएका अर्थात् ‘व्यतीत’ बीमालेखको रकम र संख्या भने बढेको छ।
संख्यागत रूपमा हेर्दा, चालु आवको पुस मसान्तसम्म १२ लाख ३१ हजार ६५० वटा बीमालेख नवीकरण भएका छैनन्, जुन गत आवको सोही अवधिको १२ लाख २९ हजार ५०६ वटाको तुलनामा ०.१७ प्रतिशत बढी हो।
🔹 बीमालेख किन व्यतीत हुन्छ ?
सामान्यतया जीवन बीमा ५, १० वा १५ वर्षजस्ता निश्चित अवधिका लागि गरिन्छ। एकल बीमाशुल्क भुक्तानी गरिएको बाहेक, बीमितले हरेक वर्ष बीमाशुल्क (प्रिमियम) तिर्नुपर्ने व्यवस्था हुन्छ। यदि बीमितले तोकिएको समयमा प्रिमियम नतिरेमा बीमालेख नवीकरण हुँदैन र व्यतीत अवस्थामा जान्छ।
व्यतीत भएको अवस्थामा बीमितले अघिल्लो समयमा तिरेको रकम कम्पनीमा सुरक्षित रहन्छ र बीमा अवधि पूरा भएपछि बोनससहित फिर्ता पाइने व्यवस्था रहन्छ। तर, नवीकरण नभएको मितिदेखि बीमालेखले बीमितको जोखिम कभर गर्दैन।
🔹 सरेन्डर गर्न सकिने व्यवस्था
बीमा गरेको तीन वर्ष पूरा भएपछि बीमालेख सरेन्डर गर्न सकिने कानुनी व्यवस्था छ। सरेन्डर गर्दा बीमितले आफ्नो लगानी रकम फिर्ता पाउँछन्। तर, हालको तथ्यांकले बीमालेख न सरेन्डर गर्ने न त नवीकरण गर्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको देखाएको छ, जसले बीमा कम्पनी र बीमित दुवैका लागि चुनौती सिर्जना गरिरहेको देखिन्छ।
हाल नेपालमा १४ ठूला र ३ लघु गरी १७ जीवन बीमा कम्पनी सञ्चालनमा छन्। ती कम्पनीहरूमा उल्लेख्य संख्यामा बीमालेख नवीकरण नभई व्यतीत भएर बसेको देखिनुले बीमा सचेतना र निरन्तरता बढाउन थप पहल आवश्यक रहेको देखिन्छ। समग्रमा, बीमालेख सरेन्डर घट्नु सकारात्मक संकेत मानिए पनि, व्यतीत बीमालेखको बढ्दो अवस्था भने जीवन बीमा क्षेत्रका लागि चिन्ताको विषय बनेको देखिन्छ।
