काठमाडौं । नेपालमा जारी गरिने गरेका अधिकांश बीमा पोलिसिको शर्तहरुका बारेमा बिमित स्वयम जानकार नहुने गरेको पाइएको छ । बीमितहरुलाई पोलिसि र वित्तीय साक्षरता क्षमताको विस्तृत जानकारी लिएर वा दिएर मात्र पोलिसी खरिद गर्नगराउनुपर्ने सुझाव बिज्ञहरुको छ ।
गण्डकी र बागमती प्रदेशका ४७४ बीमा पोलिसीधारकहरूलाई प्रश्नावलीहरू प्रयोग गरेर तथ्यांक संकलन गरिएको बैशाख देखि असार सम्म ३ महिना लगाएर तयार गरिएको उक्त अध्ययन प्रतिवेदनले ८८ प्रतिशत मानिसहरुलाई आफ्नो बीमा पोलिसिको शर्तहरुको बारेमा थाहा नपाएको देखाएको छ । उनीहरूले एजेन्ट वा आफन्तहरूमा भर पर्दै, नियम र सर्तहरू पढ्न बेवास्ता गरेको पाइएको हो ।
यस्तै बीमा रकमका बारेमा पनि ७९ प्रतिशत बिमितहरु अनबिज्ञ रहेका उक्त अध्ययले देखाएको छ । जीवन बीमा एक दीर्घकालीन सम्झौता भएकोले बिमीत र बिमक दुबै पोलिसि शर्तहरुका बारेमा उतिक्कै जानकार र सचेत हुनुपर्छ भन्ने निष्कर्ष उक्त अध्ययन प्रतिवेदनको छ ।
करीव २ प्रतिशत पोलिसीधारकहरूले खरिद गरिएको वर्ष समेत सम्झन नसकेको यो प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ । धेरैजसो बीमा पोलिसीधारकहरूको आफ्नो बीमा पोलिसी परिपक्वता अवधिको बारेमा अनभिज्ञ भेटिएका छन् भने, प्रिमियम छूट जस्ता सर्तहरूको सम्झना र पोलिसीधारकहरूको उमेर र शिक्षा बीचको सम्बन्ध निकै कमजोर देखिएको डा. घिमिरेको भनाई छ । तर कतिपय करारका शर्तहरुमा शिक्षाको स्तरको सहसम्बन्ध उल्लेखनीय रहेको छ ।
यस्तै बित्तीय सचेतनाको कमी भएका कारण नेपालको बीमा क्षेत्रमा ठगिने क्रम बढीरहेको उक्त प्रतिवेदनको निष्कर्ष छ । बीमितले सबै नियम र सर्तहरू राम्ररी पढेको छ भने, उसले धोका पाउने सम्भावना कम हुने भएकोले नेपालको हकमा पनि बीमा साक्षरता महत्वपुर्ण भएको अध्ययनको निष्कर्ष छ ।
जीवन बीमा पोलिसिहरु बेच्दा कम्पनीहरुले अभिकर्ताको छनोट र उनीहरुलाई दिने तालिममा पनि बिशेष ध्यान दिनुपर्ने आवश्यक्ता रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ । यस्तै अभिकर्ताहरुलाई इजाजतपत्र जारी गर्दा नियामकले संचार कौशल, बीमा ज्ञान र पोलिसि सर्तहरूको स्पष्ट ज्ञान भएकाहरुलाई मात्र जारी गर्नुपर्ने उक्त अध्ययनले देखाएको छ ।
यस्तै जीवन बीमा पोलिसी खरिद गर्नु अघि, ग्राहकहरूलाई नियम र सर्तहरूको बारेमा कुनै जानकारी नभए पनि उनीहरुलाई त्यसको बारेमा जान्ने अवसरहरूको अध्ययन गर्नुपर्छ भन्ने कुरा यो अध्ययनले स्पष्ट पार्न खोजेको छ ।
बीमितहरुले पोलिसि नीतिहरुलाई सम्झन असहज महसुस गर्ने र बीमाले वहन गर्ने विभिन्न अवस्थाहरुका साथै अन्य महत्त्वपुर्ण जानकारीहरूलाई बेवास्ता गर्ने भएकोले बीमामा असंगति बढेको यो अध्धयन प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ । बीमितहरू पूर्णतया परामर्शदाता वा एजेन्ट वा बीमाकर्ताका कर्मचारी वा साथीहरूले दिएको सामान्य सुझावका आधारमा पोलिसि खरीद गर्नेभएकोले नीतिनियम र सर्तहरूलाई बुझ्न र सम्झन नसकेको अध्ययनको क्रममा पाइएको छ ।
बीमितकहरूको मानसिक अवस्था र बीमाबीचको सम्बन्धको जाँच गर्ने मुख्य उद्देश्य रहेको यो अनुसन्धानले बिमितहरुले गर्ने पोलिसिहरुको विशेषताहरूको सम्झना, पोलिसिमा राखिएको मूल्य, उमेर तथा शिक्षाको स्तरसँग उनीहरूको ज्ञानलाई समावेश गर्न खोजेको छ ।
यस्तै बीमा पोलिसीमा राखिएका करारका शर्तहरुको सहसम्बन्ध, बीमा पोलिसीधारकहरूको स्मरण क्षमता र उनीहरुको उमेर र शिक्षाको स्तरको सम्वन्ध कस्तो छ भन्ने कुराको जानकारी यो प्रतिवेदनले दिन खोजेको छ ।
बीमाकर्ताहरूले आफ्नो बीमा उत्पादनहरूसँग पोलिसीधारकहरूको जागरूकता र संलग्नता बढाउन राम्रो शिक्षा र सञ्चार रणनीतिहरू लागू गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई यो अध्ययनले जोड दिएको छ
